Zeka Geriliği Olanlar için Emeklilik Müjdesi

Son günlerde sosyal medyada yayılan bazı iddialar, zihinsel yetersizliği bulunan bireylerin hiçbir şart aranmadan emekli olabileceği yönünde kamuoyunda yanlış bir algı oluşturdu. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı incelendiğinde, prim ödemeden ya da sigortalılık şartı olmadan emekliliğin mümkün olmadığı açıkça görülüyor. Yetkililer, emeklilik hakkı ile engelli aylığının sıkça karıştırıldığını ve bu durumun bilgi kirliliğine yol açtığını belirtiyor.

SGK’dan emekli maaşı alabilmek için sigorta başlangıcının yapılmış olması ve belirlenen prim gün sayısının tamamlanması gerekiyor. Zihinsel yetersizlik durumunda ise en önemli avantaj yaş şartının uygulanmaması olarak öne çıkıyor. Bu durum, belirli koşulları sağlayan bireyler için erken emeklilik anlamına geliyor.

Emeklilik ile Engelli Aylığı Arasındaki Fark

Uzmanlar, kamuoyunda en çok karıştırılan konunun SGK emekliliği ile 2022 sayılı kanun kapsamında verilen engelli aylığı olduğunu vurguluyor. Engelli aylığı, belirli gelir kriterlerini karşılayan ve sosyal güvencesi bulunmayan bireylere devlet tarafından sağlanan bir destek ödemesi olarak uygulanıyor. Emeklilik ise sigortalı çalışma hayatına dayanan ve prim ödemesi gerektiren bir hak.

Zihinsel yetersizliği olan bireylerin emekli olabilmesi için diğer sigortalılar gibi prim gün sayısını tamamlaması gerekiyor. Bu nedenle hiçbir çalışma geçmişi olmadan emekli maaşı bağlanması söz konusu değil. Sosyal medyada yayılan “şartsız emeklilik” ifadelerinin hukuki karşılığı bulunmuyor.

Malulen Emeklilik Şartları

Zihinsel kaybın sigorta başlangıcından sonra ortaya çıkması halinde malulen emeklilik devreye giriyor. Bu kapsamda kişinin çalışma gücünün en az yüzde 60 oranında azaldığını resmi sağlık kurulu raporu ile belgelemesi gerekiyor. Ayrıca en az 10 yıl sigortalılık süresi ve 1800 gün prim şartı aranıyor.

Ancak ağır engel durumunda ve kişinin başka birinin sürekli bakımına muhtaç olduğunun belgelenmesi halinde 10 yıllık sigortalılık süresi şartı kaldırılabiliyor. Bu durumda yalnızca 1800 gün prim ödenmiş olması yeterli oluyor. Malulen emeklilikte yaş kriteri uygulanmıyor, fakat sağlık kurulu raporunun SGK tarafından onaylanması gerekiyor.

Doğuştan Engelli Olanlar İçin Emeklilik Süreci

Zihinsel yetersizliğin doğuştan ya da sigorta başlangıcından önce mevcut olması halinde ise engelli emekliliği hükümleri uygulanıyor. Bu kapsamda en az yüzde 40 oranında engelli sağlık kurulu raporu bulunması gerekiyor. SSK’lı çalışanlar için ayrıca vergi indirimi belgesi alınması şartı bulunuyor.

Prim gün sayısı ise engel oranına göre değişiklik gösteriyor. Bu sayı genellikle 3600 ile 4680 gün arasında değişiyor. Yaş şartı bu modelde de uygulanmıyor. Prim gününün tamamlanması halinde emeklilik hakkı kazanılabiliyor. Böylece zihinsel yetersizliği bulunan bireyler, yaş beklemeden emekli olma imkanına sahip oluyor.

Rapor Süreci ve IQ Değerlendirmesi

Zihinsel yetersizlik tanısı, Sağlık Bakanlığı onaylı tam teşekküllü hastanelerde yapılan değerlendirmelerle belirleniyor. Uzman hekimler tarafından uygulanan zeka testleri ve klinik incelemeler sonucunda bireyin engel oranı tespit ediliyor. Bu oran resmi sağlık kurulu raporunda yüzde olarak ifade ediliyor.

SGK işlemleri yalnızca bu resmi rapor üzerinden yürütülüyor. Özel kliniklerden alınan ve mevzuata uygun olmayan belgeler geçerli sayılmıyor. Raporun güncel olması ve ilgili yönetmeliklere uygun düzenlenmesi gerekiyor. Engel oranı, emeklilik türünü ve gerekli prim süresini doğrudan etkiliyor.

Yaş Şartının Uygulanmaması Önemli Avantaj

Zihinsel yetersizliği bulunan bireyler açısından en dikkat çeken avantaj yaş şartının aranmaması olarak değerlendiriliyor. Ancak bu durum prim yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor. Emeklilik için gerekli prim günlerinin tamamlanması temel koşul olarak varlığını sürdürüyor.

Yetkililer, yanlış bilgilere itibar edilmemesi gerektiğini vurgularken, başvuru yapmadan önce SGK’dan resmi bilgi alınmasının önemine dikkat çekiyor. Mevzuata uygun rapor ve prim süresinin tamamlanması halinde zihinsel yetersizliği bulunan bireyler için erken emeklilik yolu açık bulunuyor.